Gdy w 1962 roku grupa wrocławskich kompozytorów oganizowała pierwszy festiwal,
była to dopiero trzecia w Polsce cykliczna impreza poświęcona nowej muzyce,
po zainicjowanej w 1956 roku międzynarodowej "Warszawskiej Jesieni" i
młodszej o pięć lat "Poznańskiej Wiośnie Muzycznej". Pomysłodawcą
był kompozytor i dyrygent Radomir Reszke, a sekundowali mu Tadeusz Natanson
i Ryszard Bukowski. Pierwsze festiwale miały zasięg lokalny, prezentując wrocławskie
i poznańskie środowisko kompozytorskie i opierając się głównie na miejscowych
wykonawcach. Od roku 1964 impreza ma charakter ogólnopolski z akcentami międzynarodowymi.
Od roku 1970 organizowana jest co dwa lata, z przerwą w 1982 - roku stanu wojennego.
Obecną łacińską nazwę festiwal nosi od 1988 r.
Pierwsze festiwale (1962-1968) organizował Oddział
Wrocławski Związku Kompozytorów Polskich przy współudziale różnych
instytucji muzycznych; w kolejnych latach (1969-1978) dzielił
się pracą z Filharmonią Wrocławską, która od 1980 do 2002 była
faktycznym organizatorem imprezy. W roku 2002 festiwal powrócił
do ZKP (którego partnerem w roku 2002 było także Centrum Sztuki "Impart").
Początkowo program festiwalu układany był kolektywnie przez wyłonione z członków
ZKP i zainteresowanych muzyków komisje programowe. Od czasu objęcia dyrekcji
Filharmonii przez Andrzeja Markowskiego wzrasta rola kierownika artystycznego:
funkcję tę pełnili kolejno - z mniejszym lub większym zakresem samodzielności
- dyrygenci Andrzej Markowski, Tadeusz Strugała i Marek Pijarowski; pierwsi
dwaj przy wsparciu Komisji Repertuarowej, ostatni w duecie najpierw z Rafałem
Augustynem, następnie z Grażyną Pstrokońską-Nawratil, która po odejściu Pijarowskiego
z dyrekcji Filharmonii kieruje festiwalem przy pomocy Rady Programowej.
Na dwudziestu czterech festiwalach wystąpiła czołówka polskich orkiestr, zespołów
kameralnych i solistów: NOSPR, Sinfonia Varsovia oraz szereg orkiestr filharmonicznych, "Amadeus" i
Polska Orkiestra Kameralna, kwartety, Teatry Wielkie z Warszawy i Poznania.
Były też gościnnie orkiestry z Berlina i rumuńskiego Cluj (ta ostatnia pod
dyrekcją Witolda Lutosławskiego). Dyrygowali Jerzy Maksymiuk, Kazimierz Kord,
Antoni Wit i niemal cała czołówka polskich dyrygentów. Grali Konstanty Kulka,
Elżbieta Chojnacka, Ewa Poblocka, oraz wielu solistów zagranicznych, jak Claude
Helffer (jeden z nielicznych we wczesnych latach festiwalu wybitnych muzyków
z Zachodu), Aurele Nicolet, Borys Pergamenszczikow, Iwan Monighetti czy egzotyczna
Japonka Shieko Shirasaka, śpiewająca partię solową w... arcypolskiej "II
Symfonii" Henryka Mikołaja Góreckiego. Bywali też jazzmeni, ze Zbigniewem
Namysłowskim i - wielokrotnie - Tomaszem Stańką.
Tu po raz pierwszy po przerwie stanu wojennego na krajowej estradzie stanął
Witold Lutosławski; tu odbyła się polska premiera jego "Partity",
a także "I Kwartetu smyczkowego" Henryka Mikołaja Góreckiego (za
specjalną zgodą Kronos Quartet). Tu też odbyło się prawykonanie ostatniego
dzieła Stefana Kisielewskiego, jego "Koncertu fortepianowego".
Tu
wchodziły na krajową estradę kolejne roczniki polskich twórców, od drugiej
fali "szkoły polskiej" lat 60. po "nową generację" początku
XXI wieku. Tu najszerzej byli reprezentowani twórcy wrocławscy.
Od 1969 roku festiwal konsekwentnie przedstawia koncerty monograficzne czołowych
kompozytorów polskich (także -
co w swoim czasie było rzadkością - mieszkających
poza krajem). Od 1984 r. pojawił się stały nurt niekonwencjonalnych koncertów-collage'ów;
krytycy uznali je za znak rozpoznawczy Wrocławia. W ogóle form prezentacji
muzyki jest mnóstwo - od klasycznych koncertów "frakowych" poprzez
ilustrowane muzyką spotkania z kompozytorami (to nowość lat ostatnich) po formy
parateatralne, a nawet symultaniczne prezentacje w galeriach i na ulicach Wrocławia.
Niestety, z powodu klimatu trudno urządzać wielkie imprezy plenerowe czy koncerty
w kościołach (co w bogatym w zabytkowe wnętrza mieście jest kuszące i często
praktykowane przez innych organizatorów). Festiwal tadycyjnie jest w lutym,
a w zatłoczonym imprezami Wrocławiu trudno znaleźć inny wygodny termin. Dlatego
też stosunkowo niewiele jest dziś muzyki chóralnej i organowej (niegdyś często
na festiwalu prezentowanej, gdy było na czym grać...).
Planując - na miarę ówczesnych możliwości - festiwal w 1962 roku, Ojcowie Założyciele
wykazali się dalekowzrocznością: po "Warszawskiej Jesieni" jest to
dziś najstarszy festiwal nowej polskiej muzyki, jako że "Poznańska Wiosna
Muzyczna" po trudnych latach zmieniła formułę. Są nowe i ambitne imprezy
w Krakowie i Katowicach, była frapująca "Droga" w Gdańsku, jest łódzka "Musica
Moderna" i lubelski "Akord". Jednakże wciąż co dwa lata we Wrocławiu
spotykają się twórcy, odtwórcy, krytycy i wierna publiczność, co dwa lata nagrania
z "Poloniki" pojawiają się przez dłuższy czas na antenie radiowej "Dwójki",
a pytanie o festiwal jest zarazem pytaniem o dzisiejszy stan najnowszej twórczości
muzycznej w Polsce.
Rafał Augustyn
Koncerty monograficzne (1969-2004)
1969 Artur Malawski
1970 Grażyna Bacewicz
1972 Tadeusz Baird
1974 Witold Lutosławski
1978 Aleksander Tansman
1980 Feliks Łabuński
1984 Krzysztof Penderecki
1988 Witold Lutosławski (powtórnie) i Tomasz
Sikorski
1990 Henryk Mikołaj Górecki
1992 Krzysztof Meyer (planowany koncert monograficzny
nie odbył się, jednakże na festiwalu wykonano szereg dzieł Krzysztofa
Meyera)
1998 Andrzej Koszewski
2000 Rafał Augustyn
2002 Witold Szalonek
Koncerty-Collages
(1984-2004)
1984 "Verbalia" (Muzeum
Narodowe)
1986 "Bigos" (Muzeum Architektury)
1988 "Portret Tomasza Sikorskiego" (Muzeum
Narodowe)
1990 "Sztuka bogata, sztuka uboga" (Teatr
Polski)
1996 "Wielki Przeciąg" (6 galerii i
ulice Starego Miasta)
1998 "Krany" (Akademia Muzyczna)
2000 "Verbalia II" (Filharmonia)
Spotkania z bardzo ważnymi
osobami (1998-2006)
1998 Andrzej Koszewski,
kompozytor
2000 Krystyna Moszumańska-Nazar, kompozytorka
2000 Witold Szalonek, kompozytor
2000 Piotr Grella-Możejko, kompozytor
2002 Andrzej Chłopecki, krytyk muzyczny i redaktor
2002 programu 2 Polskiego Radia
2002 Zbigniew Bargielski, kompozytor
2002 Beata Bolesławska, autorka monografii Andrzeja
Panufnika
2002 Krzysztof Meyer, kompozytor
2002 Carl Humphries, autor monografii o Witoldzie
Szalonku
2004 Hanna Kulenty, kompozytorka
2004 Augustyn Bloch, kompozytor
2004 Zygmunt Krauze, kompozytor
2004 Tadeusz WIelecki, kompozytor
2004 Zbigniew Bujarski, kompozytor
2004 Hanna Kulenty, kompozytorka
2004 Augustyn Bloch, kompozytor
2004 Zygmunt Krauze, kompozytor
2004 Tadeusz Wielecki, kompozytor
2004 Zbigniew Bujarski, kompozytor
2006 Bogusław Schaeffer, kompozytor
2006 Hanna Kulenty, kompozytorka
2006 Wim Boerman, dyrektor Orchest de Ereprijs
2006 Marco Blaauw, solista(trąbka) Orchest de Ereprijs
2006 Lady Camilla Panufnik, fotografik, autorka
książek, wdowa po
Andrzeju Panufniku
2006 Anna Woźniakowska, teoretyk muzyki, publicystka radiowa, dziennikarka
2006 Anna Granat-Janka, muzykolog
